Thứ ba, 24/10/17 | 02:02 PM

Cập nhật:05:58:10 AM GMT

Bạn đang xem Thực phẩm & Đời sống Thực phẩm của tương lai Cây cỏ và sức khỏe "đôi cửa sổ tâm hồn"

Cây cỏ và sức khỏe "đôi cửa sổ tâm hồn"

Ngoài chức năng thị giác, đôi mắt còn thể hiện cảm xúc của con người - nên mới có so sánh “đôi mắt - cửa sổ của tâm hồn” là vậy. Cuộc sống hiện đại với tivi, màn điện thoại di động, máy vi tính, lái phương tiện cơ giới hiện đại... khiến con người phải sử dụng nhiều chức năng của đôi mắt, làm cho các bộ phận của mắt tích tụ thêm nhiều gốc tự do có hại, do vậy chúng ta cần phải luôn luôn quan tâm đến việc bảo vệ và giữ gìn thị giác, phải tìm các biện pháp bảo vệ và dưỡng mắt.

Mắt cũng như các bộ phận khác của cơ thể người và động vật, theo tuổi tác mắt cũng bị lão hóa, mắt mờ, quáng gà, đục thủy tinh thể... và nguy hiểm nhất là thoái hóa hoàng điểm ở mắt. Thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD) – là sự thoái hóa của võng mạc tại vùng hoàng điểm do tuổi cao, bệnh tiến triển dần dần và cuối cùng làm mất khả năng nhìn mà không hồi phục lại được – là nguyên nhân gây mù lòa hàng đầu ở các nước đã phát triển như Mỹ, Tây Âu, Bắc Âu, Nhật. Các nhà khoa học đã thống kê được rằng những người già dưới 65 tuổi thì 1% bị bệnh AMD, những người từ 65 - 74 tuổi thì 10% bị bệnh AMD, những người trên 75 tuổi thì tỉ lệ này là 28 - 41,5%.


Hoàng điểm hay còn gọi là điểm vàng nằm ở cận cực trung tâm võng mạc. Hoàng điểm giữ một chức phận sinh lý cực kỳ quan trọng là ghi nhận tinh tế hình thể của các vật. Vùng hoàng điểm có màu vàng là do ở đó có 2 chất oxygen carotenoid. Đó là lutein và đồng phân của nó là zeaxanthin. Zeaxanthin là dẫn chất dihydroxy của betacaroten. Hoàng điểm rất dễ bị tổn thương bởi tác dụng có hại của tia cực tím, năng lượng cao của ánh sáng và phá hủy của các gốc tự do có hại ở mắt, do phân tử của chúng có nhiều dây nối đôi liên hợp và hai gốc hydroxy. Vì vậy việc sử dụng lutein và zeaxanthin dưới dạng thực phẩm, các chất bổ sung dinh dưỡng sẽ phòng và điều trị được bệnh AMD nhất là cho những người cao tuổi.

Trong cây cỏ, có nhiều loài có chứa lutein và zeaxanthin. Hiện nay lutein và zeaxanthin được sản xuất từ cánh hoa cúc vạn thọ Tagetes erecta L. Trong cánh hoa cúc vạn thọ khô có chứa 4 phần nghìn lutein và khoảng 4 phần vạn zeaxanthin. Có thể sử dụng một mình lutein, nhưng các hãng dược phẩm thường phối hợp lutein với betacaroten, vitamin A và vitamin E để làm tăng tác dụng dưỡng mắt, bảo vệ mắt.

Nước ta đã nhập một số sản phẩm thực phẩm chức năng và thuốc chứa lutein. Mỗi viên thuốc có chứa 3mg lutein, các sản phẩm này có tác dụng làm sáng mắt, chống khô mắt, dưỡng mắt, trị bệnh mờ mắt, đục thủy tinh thể và nhất là giúp cho những người cao tuổi phòng và điều trị bệnh thoái hóa điểm vàng AMD.

Dược điển Mỹ 30 năm 2007 đã quy định chế phẩm lutein điều chế từ cánh hoa cúc vạn thọ phải chứa không dưới 74% lutein tinh khiết và không quá 8,5% zeaxanthin. Như vậy chế phẩm lutein luôn luôn có chứa thêm khoảng 10 - 12% zeaxanthin.

Các nhà khoa học Việt Nam ở Phân viện Công nghệ mới và Bảo vệ môi trường đã nghiên cứu điều chế lutein từ hoa cúc vạn thọ. Đã xác định cánh hoa cúc vạn thọ khô trồng ở Hà Nội có chứa 4 phần nghìn lutein và đã nghiên cứu bào chế sản phẩm dưỡng mắt OCPOLA có có cao hoa cúc vạn thọ chứa lutein, cao quả mướp đắng chín vàng chứa betacaroten và cao lá gấc chứa lutein, betacaroten. Bộ Y tế đã cho phép sản xuất và sử dụng thực phẩm chức năng OCPOLA dưới dạng viên nang. Các nhà khoa học trên còn phát hiện lutein có nhiều ở quả gấc chín, quả và lá bí ngô, lá rau má, lá hành, rau dền tía, rau đay, lá trầu không, lá tía tô.v.v...

Như vậy, việc sản xuất các chế phẩm chứa lutein từ hoa cúc vạn thọ ở nước ta là một hướng nghiên cứu triển khai khoa học công nghệ cần được khuyến khích đầu tư để cung cấp các thuốc và thực phẩm chức năng phòng và điều trị bệnh thoái hóa hoàng điểm cho đông đảo những người cao tuổi và phòng các bệnh về mắt cho những người sử dụng nhiều các phương tiện nhìn hiện đại.

Nhóm các chất carotenoid khác bao gồm betacaroten, alphacaroten, gamacaroten là các chất tiền vitamin A có nhiều trong củ cà rốt, dầu cọ đỏ và quả gấc là những chất có hoạt tính chống oxy hóa cao và có tác dụng phòng và điều trị bệnh quáng gà, bệnh khô giác mạc ở mắt. Khi vào cơ thể, các chất này được chuyển hóa thành vitamin A. Vitamin A là một nhân tố rất cần thiết và rất quan trọng cho các hoạt động của mắt. Thiếu vitamin A sẽ bị nhiều bệnh ở mắt và có thể dẫn đến mù lòa.

Ở Việt Nam, quả gấc đã chín đậm chứa nhiều betacaroten. Nhiều nhà khoa học Việt Nam, Nga, Mỹ, Nhật Bản đã nghiên cứu thành phần hóa học, các chất carotenoid của quả gấc Việt Nam. Phan Quốc Kinh và các cộng sự đã xác định quả gấc chín có chứa một hàm lượng nhỏ vitamin E (1987) và phần thịt vàng của quả gấc chín có chứa nhiều betacaroten (1994). Theo GS. TS Bùi Đình Đức thì 100g dầu gấc có chứa: 1446mg hỗn hợp các carotenoid, 422mg betacaroten, 364mg lycopen, 138mg vitamin E... Từ năm 1942, Bùi Đình Oánh đã sản xuất dầu gấc bằng kỹ thuật ép màng đô khô của quả gấc. Hiện nay sản phẩm Vinaga của Nguyễn Công Suất đã được lưu hành rộng rãi trên thị trường trong nước và đã được xuất khẩu. Một số vấn đề còn tồn tại hiện nay là đảm bảo chất lượng các hoạt chất trong dầu gấc trong thời gian 2 năm kể từ sau khi xuất xưởng các sản phẩm. Cần có các nghiên cứu sâu về chất lượng nguyên liệu (tỷ lệ hoạt chất phụ thuộc rất nhiều vào thời gian thu hái) chất lượng dầu và ngăn ngừa sự oxy hóa, hư hỏng của các carotenoid, vitamin E trong thời gian bảo quản các sản phẩm.

Ngoài quả gấc thì củ cà rốt, quả bí ngô cũng chứa nhiều betacaroten. Nhân dân ta còn dùng quả mướp đắng chín vàng để làm sáng mắt, các nhà khoa học Việt Nam cũng đã xác định quả mướp đắng chín vàng có hàm lượng cao betacaroten và phần mềm đỏ bao quanh hạt mướp có chứa tỷ lệ betacaroten cao nhất. Trên thế giới có nguồn nguyên liệu dồi dào và rẻ để sản xuất betacaroten là vi tảo Dunariella salina. Thường người ta sử dụng các sản phẩm chứa 10% hay 30% betacaroten được sản xuất từ vi tảo khô nuôi trồng ở quy mô công nghiệp.

Ngoài các cây cỏ đã nêu trên, Y học cổ truyền Việt Nam và Trung Y còn sử dụng một số vị thuốc sau để dưỡng mắt, làm sáng mắt:

Cúc hoa: Chrysanthemum sinense

Trồng nhiều ở Hưng Yên, bộ phận dùng là hoa khô. Dùng để trị đau mắt, chảy nước mắt và làm sáng mắt, còn dùng để pha chè.

Thảo quyết minh: Cassia tora L có tác dụng làm sáng mắt, trị bệnh hoa mắt. Bộ phận dùng là hạt khô.

Thạch hộc: Dendrobium nobile

Mọc hoang ở các vùng núi nước ta, đã được trồng nhiều nơi để làm cảnh, có tác dụng bổ, sinh tân dịch và điều trị mắt mờ, nhìn kém, thị lực yếu.

Tật lê: Tribulus terrestris

Mọc hoang ở ven biển Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận với trữ lượng lớn. Phan Quốc Kinh và các cộng sự đã xác định toàn cây tật lê Việt Nam có chứa nhiều saponin steroid và các genin: diosgenin, hecogenin, tigogenin có tác dụng chống lão hóa cho nam giới, trị liệt lương, rối loạn cương dương, dùng cho nữ giới để tăng sinh tổng hợp nội tiết tố nữ.

Các tác giả trên đã nghiên cứu sản xuất các thuốc và thực phẩm chức năng tăng sinh lực như thuốc Tribelus và các thực phẩm chức năng Tiên Dung, Uphaton (do công ty dược phẩm TW 25 sản xuất); Tây Sa, Savigold (do Công ty Savipharm TP. HCM sản xuất). Đặc biệt nhân dân vùng duyên hải Nam Trung Bộ dùng tật lê để điều trị đau mắt đỏ, bệnh chảy ra nhiều nước mắt, nhức mắt.

TS. Phan Quốc Kinh