Thứ tư, 27/08/14 | 03:35 PM

Cập nhật:05:58:10 AM GMT

Bạn đang xem Thực phẩm & Đời sống Mỗi kỳ một câu hỏi Dùng củ "Tam Thất" như thế nào?

Dùng củ "Tam Thất" như thế nào?

Một số người quen của tôi có dùng củ Tam thất tán thành bột uống với mật ong mỗi ngày. Theo họ nói lại thì tam thất có tác dụng bổ máu, ngăn chặn phần nào độc tố của cơ thể, làm tan những khối u hay ngăn chặn sự phát triển của chúng. Tôi muốn dùng dược thảo này, mong Tạp chí Thực phẩm & Đời sống trả lời giúp về cách sử dụng củ tam thất cho có hiệu quả...

(Châu Thanh - Đông An - Bình Dương)

Tam thất trước đây được trồng ở Trung Quốc, sau di thực vào Việt Nam từ thập niên 60-70

, trồng tại các vùng núi cao miền Bắc như Hà Giang, Sapa, Cao Bằng... Bộ phận dùng làm thuốc là rễ, củ thu hoạch từ 3-7 năm trồng, có hình trụ hoặc hình khối, dài khoảng 1,5 - 4cm, đường kính 1 - 2cm. Trồng càng lâu năm, củ càng to, giá trị càng lớn. Tùy theo kích thước củ mà tam thất được chia làm 4 loại: Loại 1 (100g có 12 củ), loại 2 (100g có 16 củ), loại 3 (100g có 20 củ), loại 4 (100g có trên 20 củ, mỗi củ nặng dưới 5g). Tam thất chứa hai hoạt chất căn bản thuộc nhóm saponin là Arasaponin A và Arasaponin B.

Củ tam thất được xem là một trong hai loại sâm tốt của Việt Nam, đó là sâm ngọc linh hay sâm K.5 (Panax Vietnamensis) và sâm tam thất (Panax pseudoginseng). Từ xa xưa, Tam thất đã được nhân dân tin dùng như là vị thuốc bổ dùng thay nhân sâm nên mới có tên “giống nhân sâm” (Panax pseudoginseng), ngoài ra còn có tên “vàng không đổi” (kim bất hoán).

Theo dược điển Việt Nam thì củ tam thất vị đắng-ngọt, có tác dụng bổ huyết, giảm đau, tiêu ứ huyết, trị thiếu máu, sưng viêm, người mệt mói, nhức đầu, ít ngủ. Củ tam thất có “tuổi” 5-7 năm mới có nhiều hoạt tính. Người ta thường phối hợp củ tam thất (khoảng 12g) hầm với gà ác (thịt chứa nhiều lysin) thành món gà ác hầm tam thất để làm thức ăn bổ dưỡng cho người suy nhược, dưỡng bệnh, sản phụ sau khi sinh. Vì thế tam thất thường được dùng chung với các dược liệu bổ khác như mật ong, nhân sâm thành thuốc bồi bổ cơ thể, tăng cường sức khỏe, chống suy nhược dưới dạng thuốc rượu, thuốc uống hay thuốc ngậm.

Một số công trình nghiên cứu về tác động dược lý trên chuột và thỏ cho kết quả:

- Tăng khả năng hoạt động của cơ thể.

- Tăng sức đề kháng đối với các yếu tố độc hại cho cơ thể hoặc các thay đổi nhiệt độ môi trường vượt quá giới hạn điều hòa của cơ thể.

- Có tác dụng hướng sinh dục nữ nhưng không có tác dụng trên nam.

- Không có tác dụng gây tăng huyết áp như nhân sâm.

Theo tài liệu nước ngoài thì tam thất có tác dụng lưu thông tuần hoàn máu, giảm lượng cholesterol trong máu, hạ đường huyết, kích thích hệ miễn dịch, ức chế vi khuẩn và virus, chống viêm, giảm đau, giúp mau lành vết thương. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng hướng dẫn trị liệu lâm sàng dùng củ Tam thất điều trị phụ nữ sau khi sinh bị rong kinh, nhức đầu hoa mắt, chóng mặt, trị xuất huyết đường tiêu hóa trên, ho ra máu, tiểu tiện ra máu, vết thương chảy máu.

Theo Bệnh viện Y học Dân tộc TP.HCM thì tam thất dùng chung với Linh chi theo tỉ lệ 50/50 có tác dụng làm đen tóc bạc. Tam thất bảo vệ tim, phòng ngừa bệnh mạch vành, phòng ngừa thiếu máu não, hạ huyết áp, chống say tàu xe, an thần, làm chậm lão hóa. Tam thất còn có khả năng hỗ trợ điều trị viêm gan, xơ gan…

Tam thất thường được dùng cho phụ nữ sau khi sinh, người già yếu, suy dinh dưỡng bằng cách hầm với hột sen, gà ác (có thể thay bằng gà giò), vài ngày ăn một lần. Gà bóp cổ cho chết (không cắt tiết), làm sạch lông, lòng, cho vào thố sành hoặc thủy tinh cùng tam thất (xắt lát mỏng), kỷ tử, long nhãn, táo tàu, gừng, thêm chút muối, chưng cách thủy trong 2-3 giờ cho gà chín mềm là được. Đây là món ăn bài thuốc vì trong 100g thịt gà chứa 20,5g protid và 11,8g lipid, nhiều chất khoáng như calci, sắt, nhất là phosphor kết hợp với hoạt chất arasaponin trong tam thất tạo nên mùi thơm, vị ngon ngọt và bổ dưỡng. Cần nhớ là phụ nữ đang mang thai không nên dùng tam thất.

Cuối cùng, khi mua tam thất, nên mua ở các tiệm thuốc có uy tín hoặc nhờ người biết chọn lựa để khỏi nhầm với các loại củ giống tam thất (nhưng tác dụng không bằng hoặc khác) như thổ tam thất (họ cúc – Compositae), tam thất gừng (họ gừng – Zingiberaceae), Nnga truật (họ gừng)… trong khi củ tam thất mà chúng ta đang nói tới lại thuộc họ ngũ gia bì (Araliaceae).

DS. Trương Tất Thọ