Thứ hai, 01/09/14 | 02:14 PM

Cập nhật:05:58:10 AM GMT

Bạn đang xem Thực phẩm & Đời sống Nhà sản xuất - Người tiêu dùng Bệnh lỡ mồm long móng có thể lây sang người

Bệnh lỡ mồm long móng có thể lây sang người

Lở mồm long móng (LMLM) là dịch bệnh cấp tính đang bùng phát ở hơn 40 tỉnh thành trong cả nước. Đây là đại dịch song hành với H5N1, nguy hiểm nhất là nó có thể lây sang người. Trao đổi sau đây của TP&ĐS với PGS-TS Phạm Xuân Ngọc Giám đốc Trung tâm kỷ thuật An tòan vệ sinh thực phẩm sẽ cho ta cái nhìn bao quát về bệnh này.

Xin Bác sĩ cho biết căn nguyên của bệnh LMLM.

* BS Phạm Xuân Ngọc:

Aphthovirus là loại virút gây ra bệnh, nó thuộc họ Picornaviridac (trong họ này có virut Coxackie, virut Entero…) có 7 chủng là A, O, C, SAT1, SAT2, SAT3 và ASAT1, nhưng có nhiều serotyp (hơn 60 serotyp đã được xác định). Hay gặp nhất là các serotyp O và A. Những virut này thường biến hóa không ngừng thành những serotyp mới không có sự miễn dịch chéo giữa các typ và serotyp. Do đặc tính này việc phòng chống bằng văcxin gặp nhiều khó khăn.

Trong ổ dịch, động vật có thể mắc bệnh do 1 hoặc cùng lúc nhiều serotyp.

Loại virut này có sức đề kháng với môi trường bên ngoài, với các thuốc sát trùng thông thường. Trong thực tế, nó có thể tồn tại ở thịt buôn bán trên thị trường; tồn tại > 1 năm ở chuồng nuôi súc vật bị bệnh, 10-12 tuần ở quần áo và thức ăn, >1 tháng ở lông, có thể tồn tại lâu trên đồng cỏ ở nhiệt độ thấp, có thể sống ít nhất 1 tháng trong tinh bò đông viên ở âm 700C.

Bệnh này xảy ra ở nước ta từ khi nào, nguyên nhân từ đâu?

* BS Phạm Xuân Ngọc:

Ở nước ta, trước năm 1995, bệnh LMLM xảy ra chủ yếu ở trâu, bò. Một số nơi gần biên giới với Trung Quốc có một số ổ Duchy xảy ra ở lợn.

Bệnh không làm chết nhiều gia súc (khoảng 2% ở con trưởng thành và 20% ở con non). Những ổ dịch nặng, thể độc lực mạnh xảy ra ở đàn bò, tỷ lệ chết lên tới 50%. Ở lợn thể cấp tính có thể chết lên tới 20-50%, lợn con có thể chết 100%.

Người ta cho rằng loài nhai lại hoang dã có thể là nơi tàng trữ mầm bệnh từ đó lây sang vật nuôi (gồm các loài động vật móng guốc chẳn: trâu bò, dê, cừu, hươu, nai, lợn nhà, lợn rừng…loại động vật guốc móng lẻ (ngựa, la, lừa) và gia cầm, chim không mắc bệnh này. Những vùng có cả trâu và bò mắc bệnh thì trâu mắc nhẹ hơn nhiều so với bò. Dê cừu cũng có thể mắc bệnh. Những con vật non và những con béo khỏe thường mẫn cảm hơn.

Ở những ổ dịch xảy ra lần đầu tỷ lệ mắc rất cao tới 100%, sau thành dịch địa phương, mắc đi mắc lại thì tỷ lệ mắc giảm xuống, sau 1 thời gian lắng xuống, dịch lại có thể bùng phát vì miễn dịch với chủng cũ không còn, trong khi chủng gây bệnh mới lại xuất hiện.

Virut xuất hiện trong máu và sữa ngay khi nhiễm, xuất hiện ở nước bọt trước khi xuất hiện mụn nước ở miệng. Tất cả chất tiết bao gồm nước tiểu, sữa, phân và tinh trùng có thể có virut gây bệnh trước khi con vật có biểu hiện lâm sàng. Giai đoạn gây nhiễm tối đa là khi mụn nước ở chân và miệng vỡ ra.

Sau khi phát bệnh 15 ngày con vật khỏi bệnh, nhưng chúng vẫn mang trùng hàng tháng thậm chí hàng năm (và tiếp tục đào thải mầm bệnh ra môi trường bên ngoài).

Bệnh có thể lây nhiễm quanh năm, nhưng các ổ dịch thường xuất hiện nhiều vào các tháng mưa phùn, ẩm ướt, ánh sáng dịu của mùa xuân vào đầu mùa hè.

Xin Bác sĩ cho biết việc lây truyền bệnh như thế nào?

* BS Phạm Xuân Ngọc:

Bệnh lây lan do hít thở hoặc thông qua thức ăn nước uống (tức lây qua đường hô hấp và tiêu hóa). Trong đó đường lây quan trọng là đường hô hấp: lây nhiễm virut có trong nước bọt, nước mũi dưới dạng khí dung. Gia súc bị bệnh do hít phải virut có khi từ khoảng cách hàng trăm kilômet. Bệnh ở bò lần đầu ở vùng mới có dịch thường do lợn bị bệnh đưa vào.

Virut từ súc vật bị bệnh thải ra ngoài môi trường nhiễm vào phân rác, quần áo, dụng cụ của người chăn nuôi, phương tiện giao thông… làm bệnh lây lan qua vùng khác. Các vật dụng như đệm lót, quần áo, yên ngựa, thức ăn gia súc sống có thể là nguồn lây nhiễm trong thời gian dài.

Con người là yếu tố quan trọng làm lây lan bệnh, nhất là khi đưa gia súc có bệnh hoặc các sản phẩm của chúng đi nơi khác.

Phương pháp phòng chống hữu hiệu nhất là gì?

* BS Phạm Xuân Ngọc:

Bệnh gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi và các ngành có liên quan và đe dọa trực tiếp đến sức khỏe con người vì nó có thể lây từ súc vật sang, nên việc phòng chống và dập dịch là rất cấp bách.

Với nguồn truyền bệnh (súc vật bị bệnh): giết hủy toàn bộ và tiêm phòng văcxin:

-         Cấm nhập động vật và sản phẩm động vật từ nước có dịch địa phương, cấm nhập kể cả cỏ khô, rơm và rau (thức ăn cho động vật có móng guốc).

-         Tiêm phòng cho súc vật lành: cần xác định vùng dịch, vùng vành đai có nguy cơ. Tùy theo tính chất, quy mô của ổ dịch người ta xác định bán kính từng vùng.

-         Tổ chức tiêm phòng xung quanh ổ dịch thuộc vành đai có nguy cơ, tiêm từ ngoài vào trong.

-         Văcxin chính gồm 3 chủng phổ biến nhất (A,O và C), miễn dịch sau tiêm kéo dài 6-8 tháng.

-         Tuy nhiên, phương pháp tiêm chủng còn hạn chế vì miễn dịch ngắn, có nhiều chủng gây bệnh và các chủng này lại thường xuyên biến đổi.

Bệnh LMLM có thể gặp ở người khi tiếp xúc với gia súc bị bệnh (chăn nuôi, chăm sóc gia súc, công nhân lò mổ, cán bộ thú y…) hoặc với virut trong phòng thí nghiệm; đôi khi do uống sữa nhiễm mầm bệnh, hoặc qua vết trầy sước trên da. Tuy nhiên nếu bệnh lây sang người thì diễn biến nhẹ, không để lại vết sẹo hay dị chứng.

Xin cảm ơn Bác sĩ.