Thứ ba, 21/11/17 | 03:02 PM

Cập nhật:05:58:10 AM GMT

Bạn đang xem Sức khỏe cộng đồng Vui Xuân đừng quên mối nguy thực phẩm chứa hàn the

Vui Xuân đừng quên mối nguy thực phẩm chứa hàn the

(TP&ĐS) - Từ  năm 1998 Bộ Y tế đã có quyết định cấm sử dụng hàn the trong thực phẩm vì chất này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, nhưng nhiều cơ sở sản xuất vì cái lợi trước mắt vẫn sử dụng hàn the để tăng độ giòn, dai... của sản phẩm.

Năm 2009 - 2010, ngành y tế TP Cần Thơ đã phát hiện, xử lý 12 trường hợp sử dụng hàn the trong thực phẩm. Các đợt kiểm tra thực tế tại siêu thị cho thấy tình hình sử dụng hàn the đã giảm thiểu đáng kể so với những năm trước. Tuy nhiên, không riêng gì hàn the mà việc kiểm tra các chất phụ gia độc hại khác trên thị trường cũng tương đối khó, vì tình trạng sử dụng thường xảy ra ở cơ sở nhỏ lẻ, làm "chui". Mặt khác, y tế các tuyến quận, huyện, xã, phường thiếu điều kiện kiểm nghiệm, lấy mẫu, nên thực tế số mẫu thực phẩm được kiểm tra, phát hiện hn the chưa nhiều. Thiết nghĩ, bên cạnh sự nỗ lực tuyên truyền, kiểm tra của ngành chức năng, người tiêu dùng cần thận trọng khi chọn lựa thực phẩm, tránh dùng phải thực phẩm có chứa hàn the.

2com
Ảnh: Internet

Hàn the có tên hóa học là Natri borate đã bị cấm sử dụng trong thực phẩm do tác hại nguy hiểm của nó được ghi nhận ngày một nhiều. Hàn the hấp thu nhanh vào cơ thể con người qua đường ăn uống (sau 24 giờ chỉ đào thải 60 - 80%). Khi vào máu, chất này sẽ đi đến khắp các cơ quan, tập trung nhiều nhất ở hệ thống tiêu hóa, não, gan, thận. Hàn the tồn dư tích tụ dần trong cơ thể, lâu ngày gây chán ăn, mệt mỏi, suy thận mãn tính, giảm trí nhớ, thoái hóa cơ quan sinh dục... Khi ăn phải lượng hàn the từ 8 mg trở lên (1 muỗng cà phê) đối với trẻ em và liều 50mg - 60mg đối với người lớn có thể bị ảnh hưởng đến hệ thống tiêu hóa (khó chịu, buồn nôn, đau bụng...) và liều trên mức này từ 2- 3 lần có thể gây ngộ độc cấp với triệu chứng: nôn mửa dữ dội, nhiễm toan chuyển hóa, co giật, lảo đảo, hôn mê... Nếu ăn phải thực phẩm chứa hàn the liều thấp, thời gian lâu dài sẽ bị nhiễm độc mãn tính với triệu chứng như  rối loạn chức năng thần kinh, co giật, trầm cảm,  suy thận, bất lực, rối loạn kinh nguyệt ở phụ nữ, tróc da, rụng tóc ...

Theo khuyến cáo của Hội đồng chuyên môn thuộc Tổ chức Y tế thế giới và Tổ chức Lương Nông (FAO), trẻ em ăn khoảng 3g - 6g,  người lớn ăn phải 15g - 20g hàn the có thể nguy hiểm đến tính mạng (trong y văn gọi đây là liều tử vong - Lethal dose); nếu là Acid boric - dẫn xuất của hàn the - thì hàm lượng thấp hơn. Năm 1998, tại Trung quốc đã từng có vụ ngộ độc khiến 13 đứa trẻ tử vong do hàn the công nghiệp có chứa tạp chất như Asen, chì. Năm 1986, tại Mỹ đã công bố bản báo cáo (thu thập từ 1983-1984) các vụ ngộ độc Acid boric gây 4 ca nhiễm độc cấp tính, trong số 384 ca nhiễm độc mãn tính. Thực tế, ít khi con người ăn phải một lần số lượng hàn the lớn đủ gây ngộ độc cấp, mà thường do nhiễm qua các chế phẩm như thuốc diệt côn trùng, chất tẩy rửa, uống nhầm thuốc trị bệnh viêm nhiễm nấm da, kể cả do người chế biến thực phẩm có thể nhầm lẫn hàn the với các chất phụ gia thực phẩm khác. Về mặt bệnh lý, mức độ nguy hiểm của hàn the không phải ở chỗ gây ngộ độc cấp, mà là ngộ độc mãn tính với liều lượng nhỏ nhưng lâu dài.

Các cơ sở sản xuất thường cho hàn the vào thực phẩm với mục đích làm tăng độ giòn, dai của sản phẩm. Tại miền Nam nước ta, trước năm 1970, một số sách dạy nấu ăn có đưa hàn the vào công thức chế biến bánh bột nhão hoặc chả giò, với hàm lượng từ 0,01% - 0,05%. Theo nhiều tài liệu nghiên cứu cho thấy tập quán dùng hàn the trong thực phẩm còn khá phổ biến ở các nước Châu Á như Trung quốc, Đài Loan, Mã Lai, Việt Nam.  Các loại thực phẩm có khả năng được người sản xuất cho  hàn the vào thường là các loại bánh làm bằng bột, bún, chả cá, bánh đa nem, mì sợi... hàm lượng tùy theo loại thực phẩm và chênh nhau khá lớn. Cuộc điều tra về nhóm thực phẩm có nhiễm hàn the từ năm 2001- 2007 tại Mã Lai cho thấy:loại mì sợi truyền thống là từ 161 - 489ppm; hải sản: 300 - 350ppm; chả cá: 130- 926ppm. Tại Mỹ, một kết quả điều tra các nhóm thực phẩm nhập khẩu từ các nước Châu Á năm 1995 cho thấy: 16% trong số mẫu kiểm tra có hàm lượng hàn the trên 100mg/kg sản phẩm.  Theo số liệu của Viện Vệ sinh y tế công cộng tại TP Hồ Chí Minh từ năm 2003 - 2006, có 135/200 mẫu trong diện khảo sát đã sử dụng hàn the, chiếm tỉ lệ 67,5%, lượng hàn the cho vào thực phẩm là 1.000-2.000 mg/kg, thậm chí có mẫu trên 3.000 mg/kg! Thực tế hàn the trên thị trường có nhiều dạng: dạng tinh chế (purity grade) dùng trong dược phẩm, dạng hàn the công nghiệp (industrial grade), loại này thường chỉ có 95% là nguyên chất, còn lại 5% là tạp chất, trong đó thành phần đáng lưu ý là asen, chì có độc tính rất cao. Liều gây ngộ độc cấp tính của hàn the công nghiệp thấp hơn so với hàn the tinh chế hoặc acid boric.

Khó có thể xác định hàn the có trong thực phẩm bằng mắt thường mà chỉ có thể xác định được chính xác trong phòng xét nghiệm. Tuy nhiên ngành chức năng hoặc các siêu thị có thể  kiểm tra tại chỗ bằng test nhanh - được làm từ giấy lọc tẩm dung dịch curcumin  bão hòa; nếu sản phẩm có hàn the, chất  curcumin phản ứng với hàn the, chuyển từ màu vàng sang màu cam đậm.

Người tiêu dùng nên chọn mua những thực phẩm có màu sắc và tính chất tự nhiên, nên chọn mua ở những cơ sở quen, đáng tin cậy, có thương hiệu và nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Về phía nhà sản xuất, để bảo đảm sức khỏe và tạo lòng tin đối với người tiêu dùng, phải bỏ thói quen sử dụng hàn the, thay bằng các phụ gia thực phẩm có tính năng tương tự nhưng không độc hại như tripolyphosphate, chitosan, PDP, calcium chlorure, aluminium phosphate, sodium acetate...

CNYK. Đàm Hồng Hải

Chi Cục ATVSTP Cần Thơ